Posted by neaguinea

Ενέργεια

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Στιγμιότυπα από την κατασκευή μικρών ανεμογεννητριών στο εργαστήριο.

Παρακάτω θα βρείτε μια αναλυτική περιγραφή των δραστηριοτήτων του εργαστηρίου για την αυτοδιαχείριση της ενέργειας, ενώ έργα του εργαστηρίου μπορείτε να δείτε εδώ:

Η πρώτη αφίσα του εργαστηρίου αυτοδιαχείρισης της ενέργειας – Μάρτιος 2010 (απεικονίζει τον William Kamkwamba)

Κατασκευή χειροποίητων μικρών ανεμογεννητριών

Το εργαστήριο αυτοδιαχείρισης της ενέργειας οργανώνει την κατασκευή χειροποίητων ανεμογεννητριών ονομαστικής ισχύος από 600W έως 2.5kW, με την μορφή ολιγοήμερων σεμιναρίων στη “Νέα Γουινέα” στην Αθήνα.

Πρόκειται για ένα κύκλο πρακτικών μαθημάτων όπου κάθε άτομο που συμμετέχει έχει τη δυνατότητα να εξοικειωθεί με την κατασκευή μικρών χειροποίητων ανεμογεννητριών.

Τα μαθήματα περιλαμβάνουν τα ακόλουθα πρακτικά μέρη που εναλλάσσονται:

Πρακτικά μαθήματα:

  1. εξοικείωση με βασικά εργαλεία
  2. κατασκευή φτερωτής από ξύλο
  3. κατασκευή γεννήτριας – πηνία
  4. κατασκευή γεννήτριας – μαγνήτες
  5. καλούπια και πολυεστερικές ρητίνες
  6. σιδηροκατασκευή στήριξης γεννήτριας
  7. σιδηροκατασκευή ουράς
  8. συναρμολόγηση και ρύθμιση γεννήτριας
  9. ζυγοστάθμιση ανεμογεννήτριας

Φωτογραφίες από τη διαδικασία κατασκευής μπορείτε να δείτε εδώ.

Η ανεμογεννήτριες που κατασκευάζονται κατά την διάρκεια των μαθημάτων χρησιμοποιούνται σε εφαρμογές ηλεκτροδότησης στην ύπαιθρο. Το άτομο ή η συλλογικότητα που θα χρησιμοποιήσει την ανεμογεννήτρια, χρηματοδοτεί το εγχείρημα με τον κόστος των υλικών. Από την έναρξη του εργαστηρίου το Μάρτιο του 2010 έχουν κατασκευαστεί συνολικά δεκαεπτά Α/Γς, διαμέτρου 1.2m (3 φορές), 1.8m (2 φορά), 2.4m (5 φορές), 3m (4 φορές), 3.6m (2 φορά), 4.2m (1 φορά).

Τα σεμινάρια είναι ολοήμερα και διεξάγονται κατά τη διάρκεια σαββατοκύριακων. Η συνολική διάρκεια της κατασκευής είναι 8 οκτάωρα μαθήματα, δηλαδή συνολικά 64 ώρες. Συνήθως γίνονται δύο κατασκευές το χρόνο, μία το φθινόπωρο και μία την άνοιξη. Η οικονομική συμμετοχή για όλα τα σεμινάρια είναι 5 ευρώ για 2 ώρες.

Το εργαστήριο αυτοδιαχείρισης της ενέργειας της Νέας Γουινέας είναι μέλος του δικτύου Wind Empowerment που προωθεί τις τοπικά κατασκευασμένες μικρές ανεμογεννήτριες ανοιχτού κώδικα.

Σημείωση: Όλες οι ανεμογεννήτριες που αναφέρονται στο κείμενο είναι βασισμένες στα σχέδια του Hugh Piggott τα οποία μπορείτε να βρείτε στο διαδίκτυο στην σελίδα www.scoraigwind.co.uk ή να τα προμηθευτείτε από εμάς.

Εργαστήριο κατασκευής μικρών ανεμογεννητριών

Εργαστήριο κατασκευής μικρών ανεμογεννητριών

Σεμινάρια

Όλες οι θεματικές των σεμιναρίων που οργανώνει το εργαστήριο αυτοδιαχείρισης της ενέργειας περιγράφονται σύντομα στη συνέχεια.  Τα σεμινάρια διεξάγονται Σάββατο ή και Κυριακή, ανάλογα με την διάρκειά τους και οι ημερομηνίες ανακοινώνονται στην σελίδα της “Νέα Γουινέα”. Συνήθως διεξάγονται στην Αθήνα, αλλά μετά από συνεννόηση μπορούν να οργανωθούν και σε άλλα μέρη εκτός Αθηνών.

Σεμινάριο κατασκευής μικρής ανεμογεννήτριας 350W-1.5kW

Ένα οκταήμερο σεμινάριο κατά το οποίο κατασκευάζεται από την αρχή μια μικρή ανεμογεννήτρια ονομαστικής ισχύος 600W. Τα άτομα που συμμετέχουν θα μπορέσουν να έρθουν σε μια σύντομη επαφή με βασικά σημεία της κατασκευής και της λειτουργίας μιας μικρής ανεμογεννήτριας όπως η εξοικείωση με τα βασικά εργαλεία του μηχανουργείου, η κατασκευή της φτερωτής από ξύλο, η κατασκευή της γεννήτριας (τοποθέτηση μαγνήτών και περιέλιξη πηνίων), τα καλούπια και η πολυεστερικές ρητίνες, η σιδηροκατασκευή στήριξης της γεννήτριας, η σιδηροκατασκευή της ουράς, η συναρμολόγηση και η ρύθμιση της γεννήτριας και η ζυγοστάθμιση της ανεμογεννήτριας.

Σεμινάριο Αυτόνομα συστήματα Ι: Κατασκευή φωτοβολταϊκού πλαισίου 45W

Ένα διήμερο σεμινάριο κατά το οποίο κατασκευάζεται από την αρχή ένα φωτοβολταϊκό πλαίσιο 45W και αναλύεται πλήρως η λειτουργία του. Τα άτομα που συμμετέχουν θα μπορέσουν να έρθουν σε επαφή με βασικές έννοιες όπως τα χαρακτηριστικά της ηλιακής ακτινοβολίας, η λειτουργία των φωτοβολταϊκών κυψελών πυριτίου και η συναρμολόγηση τους στα γνωστά φωτοβολταϊκά πλαίσια. Στο πρακτικό μέρος γίνεται η συναρμολόγηση του πλαισίου αφού έχουμε προμηθευτεί τις κατάλληλες κυψέλες.

Κατασκευή φωτοβολταϊκού πλαισίου 45W

 Φωτογραφίες από τη διαδικασία κατασκευής μπορείτε να δείτε εδώ.

Σεμινάριο Αυτόνομα συστήματα ΙΙ: Μελέτη και εγκατάσταση αυτόνομων υβριδικών συστημάτων

Ένα διήμερο σεμινάριο κατά το οποίο αναλύονται τα βασικά μέρη αυτόνομων υβριδικών συστημάτων, αναλύεται πλήρως η διαδικασία εκπόνησης προκαταρκτικής μελέτης για ένα τέτοιο σύστημα και διεξάγεται η εγκατάσταση αυτόνομου συστήματος με φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτρια για την ηλεκτροδότηση μικρού δώματος. Τα άτομα που συμμετέχουν θα μπορέσουν να έρθουν σε επαφή με τις βασικές λειτουργίες των μερών του συστήματος όπως το ρυθμιστή φόρτισης των συσσωρευτών, τον ανιχνευτή μέγιστου σημείου ισχύος, το ρυθμιστή απορριπτικού φορτίου, τον αντιστροφέα και τους συσσωρευτές. Στη συνέχεια η διαδικασία μελέτης και διαστασιολόγισης ενός τέτοιου συστήματος αναλύεται πλήρως μέσα από διάφορα παραδείγματα εφαρμογών ενώ γίνεται αναφορά στην έρευνα αγοράς και σε ενδεικτικά κόστη εξοπλισμού. Τέλος, παρουσιάζονται τα βασικά πρακτικά σημεία της εγκατάστασης όπως η τοποθέτηση των πλαισίων πάνω σε πέργκολα ή στέγη, η σύνδεση των συσσωρευτών, η εγκατάσταση του ρυθμιστή φόρτισης και του αντιστροφέα, η σύνδεση με τα φωτοβολταϊκά και την ανεμογεννήτρια, ο υπολογισμός των καλωδίων και των αντίστοιχων ασφαλειών προστασίας, η αντικεραυνική προστασία και η σύνδεση με τον κεντρικό πίνακα και με τα φορτία του δώματος.

Φωτοβολταϊκή εγκατάσταση στο cafe “Ταράτσα” στην Νέα Γουινέα

 Φωτογραφίες από την εγκατάσταση μπορείτε να δείτε εδώ.

Σεμινάριο κατασκευής υδρογεννήτριας

Στόχος του σεμιναρίου είναι να δώσει στα άτομα που συμμετέχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με βασικά στοιχεία υδροδυναμικής, έργων υδροληψίας και ηλεκτρικών μηχανών και παράλληλα να εξοικειωθούν με τα εργαλεία και τις τεχνικές που απαιτεί η κατασκευή μιας μικρής υδρογεννήτριας για οικιακά συστήματα.

Υδρογεννήτρια 500W

 Φωτογραφίες από τη διαδικασία κατασκευής μπορείτε να δείτε εδώ.

Σεμινάριο εγκατάστασης  μικρής ανεμογεννήτριας ονομαστικής ισχύος από 600W έως 2.5kW για ηλεκτροδότηση αγροκτήματος

Ένα πολυήμερο σεμινάριο κατά το οποίο γίνεται η ανύψωση και η σύνδεση μιας μικρής ανεμογεννήτριας ονομαστικής ισχύος 600W έως 2.5kW. Τα άτομα που συμμετέχουν θα μπορέσουν να έχουν μια πρακτική επαφή με την λειτουργία και την ανύψωση μικρών χειροποίητων ανεμογεννητριών. Επίσης θα μπορέσουν να έχουν μια πρακτική επαφή με την λειτουργία ενός αυτόνομου ή διασυνδεδεμένου συστήματος με ανεμογεννήτρια.

VIDEO από την εγκατάσταση Α/Γ 600W στην κοινότητα «Σπιθάρι» στο Μαραθώνα

Εγκατάσταση Α/Γ 600W στην κοινότητα «Σπιθάρι» στο Μαραθώνα

Το παραπάνω σεμινάριο πραγματοποιείται μετά από συνεννόηση με τους κατοίκους του αγροκτήματος, οι οποίοι/ες συνεισφέρουν το κόστος των υλικών και τον τόπο διαμονής των ατόμων που συμμετέχουν. Το ακριβές περιεχόμενο, η διάρκεια, ο τόπος και η ημερομηνία διεξαγωγής του σεμιναρίου καθορίζονται μετά από μελέτη της εκάστοτε εφαρμογής.

Υπηρεσίες

Παράλληλα με τα εργαστήρια και τα σεμινάρια, παρέχονται από την “Νέα Γουινέα” και υπηρεσίες σχετικές με ζητήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μικρής κλίμακας.

Συμβουλευτικός χώρος για εφαρμογές οικιακών συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
Στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του εγχειρήματος για την αυτοδιαχείριση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και κατόπιν συνεννόησης, οργανώνονται ενημερωτικές συναντήσεις για όσους/ες θέλουν να προχωρήσουν σε μια οικιακή εφαρμογή με φωτοβολταϊκά ή/και ανεμογεννήτριες σε αυτόνομο ή διασυνδεδεμένο σύστημα. Μετά από την διερεύνηση της εκάστοτε εφαρμογής, παρέχεται μια βασική ανάλυση των πιθανών συστημάτων και προτάσεις σχετικά με την εγκατάσταση και την εύρεση του κατάλληλου εξοπλισμού.

Μελέτες για εγκαταστάσεις οικιακών συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
Στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του εγχειρήματος, κατόπιν συνεννόησης και εφόσον κριθεί απαραίτητο, εκπονούνται μελέτες ηλεκτρολόγου μηχανικού για μικρής κλίμακας συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως φωτοβολταϊκά σε στέγες ή αυτόνομα και διασυνδεδεμένα συστήματα στην ύπαιθρο, καθώς και η εγκατάσταση του συστήματος.

Μελέτη και εγκατάσταση αυτόνομου υβριδικού συστήματος 5kW στα Φιλιατρά

 Φωτογραφίες από την εγκατάσταση μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ.

Εγκατάσταση μικρού υδροηλεκτρικού συστήματος στην Οίτη

 Φωτογραφίες από την εγκατάσταση μπορείτε να δείτε εδώ.

Εγκατάσταση ηλιακής αντλίας σε βιολογικό αγρόκτημα στη Λευκάδα

 Φωτογραφίες από την εγκατάσταση μπορείτε να δείτε εδώ.

Εγκατάσταση φωτοβολταϊκού πλαισίου που κατασκεύασε η ομάδα εξοικονόμησης ενέργειας στο 2ο Γυμνάσιο Παλλήνης

 Φωτογραφίες από την εγκατάσταση μπορείτε να δείτε εδώ.

20131203_155127

Εγκατάσταση μικρών ανεμογεννητριών στο Σπιθάρι Μαραθώνα

 Φωτογραφίες από την εγκατάσταση μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ.

Προϊόντα

Στη “Νέα Γουινέα” υπάρχει η δυνατότητα παραγωγής χειροποίητων προϊόντων σε σχέση με μικρά συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Συγκεκριμένα μπορούν να παραχθούν τα εξής:

Μικρές χειροποίητες ανεμογεννήτριες για αυτόνομα συστήματα ή για σύνδεση στο δίκτυο, ονομαστικής ισχύος από 350W έως 2.5kW
Οι ανεμογεννήτριες μπορούν να κατασκευαστούν για οποιοδήποτε σύστημα συσσωρευτών (12V, 24V, 48V) στην περίπτωση του αυτόνομου συστήματος και για οποιοδήποτε αντιστροφέα στην περίπτωση σύνδεσης με το δίκτυο. Επίσης η ονομαστική τους ισχύ μπορεί να καθοριστεί ανάλογα με την εφαρμογή, δηλαδή ανάλογα με το αιολικό δυναμικό της περιοχής και με την ημερήσια ζήτηση σε ηλεκτρική ενέργεια. Συνήθως η ανεμογεννήτρια κατασκευάζεται στα πλαίσια ενός εργαστηρίου ή ενός πολυήμερου σεμιναρίου, έτσι ώστε να έχει την δυνατότητα ο μελλοντικός χρήστης να συμμετέχει στην κατασκευή, κάτι που διευκολύνει στην συντήρηση της ανεμογεννήτριας. Ταυτόχρονα εκπληρώνεται και ένας βασικός στόχος του εγχειρήματος που είναι να μοιραστεί η γνώση και σε άλλα άτομα. Σε αυτή την περίπτωση ο χρήστης συνεισφέρει το κόστος των υλικών. Στην περίπτωση που η κατασκευή σε εργαστήριο ή σεμινάριο δεν είναι εφικτή ή επιθυμητή τότε μπορεί να γίνει η κατασκευή από την κολεκτίβα με το ανάλογο κόστος.

Μικρή ανεμογεννήτρια 350W στην ταράτσα της “Νέας Γουινέας”!

Εγκατεστημένες ανεμογεννήτριες τύπου Hugh Piggott στην Ελλάδα

Σεμινάρια που έχουν διεξαχθεί στη Νέα Γουινέα

Σεμινάριο κατασκευής ηλιακού φούρνου

Μετατρέποντας την ακτινοβολία του ήλιου απ’ ευθείας σε θερμότητα μπορούμε  να μαγειρέψουμε (με τον ηλιακό φούρνο) να ζεστάνουμε το σπίτι μας (με το ηλιακό αερόθερμο) να αποξηράνουμε βότανα και φρούτα (με τον ηλιακό αποξηραντήρα) να φτιάξουμε βιοαιθανόλη (με τον ηλιακό αποστακτήρα) και πολλά άλλα. Οι ηλιοθερμικές κατασκευές είναι απλές και με πολύ μεγάλη απόδοση σε σχέση με το κόστος τους. Λόγω της απλότητάς τους είναι αξιόπιστες, εύκολες στη συντήρηση με μεγάλη διάρκεια ζωής και μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο σε συνδυασμό με άλλα συστήματα στην επίτευξη ενεργειακής αυτάρκειας.

Ηλιακός φούρνος

 Φωτογραφίες από τη διαδικασία κατασκευής μπορείτε να δείτε εδώ.

Εισαγωγικό κείμενο για το εργαστήριο αυτοδιαχείρισης της ενέργειας

Η κλιματική αλλαγή είναι μόνο μία από τις πολλαπλές κρίσης που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα αυτή την στιγμή. Κατά την διάρκεια των προηγούμενων δεκαετιών, μια θεμελιώδης υπόθεση της κοινωνίας μας ήταν η απεριόριστη ανάπτυξη της οικονομίας, που βασίστηκε στην καύση ορυκτών καυσίμων και στην αφθονία φυσικών και ανθρώπινων πόρων. Όμως, ο πεπερασμένος πλανήτης μας δεν έχει την δυνατότητα απορρόφησης όλων των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που παράγονται, οι φυσικοί του πόροι μειώνονται και οι κοινωνικές ανισότητες αυξάνονται. Χρειάζεται άμεσα μια θεμελιώδης αμφισβήτηση της ιδέας της συνεχόμενης μεγέθυνσης και ένας επαναπροσδιορισμός εννοιών όπως η ανάπτυξη, και κατ’ επέκταση νέες αντιλήψεις για την ευημερία και την ευτυχία.

Το κίνημα για την απο-ανάπτυξη [1] είναι μια πρόταση τέτοιου είδους. Βασίζεται σε βήματα που ενσωματώνουν βασικές αντιλήψεις για τον επαναπροσδιορισμό της καθημερινής μας ζωής όπως η επαναξιολόγηση και η επανεννοιολογικοποίηση του κυρίαρχου φαντασιακού της μεγέθυνσης και των σύγχρονων αξιών, η αναδόμηση και η αναδιανομή της παραγωγής και του κοινωνικού πλούτου, ο επανεντοπισμός της κοινωνικής ζωής στην ανθρώπινη κλίμακα της κοινότητας και η μείωση -επαναρχησιμοποιήση-ανακύκλωση της ύλης, των μεταφορών, της κατανάλωσης ενέργειας και των αποβλήτων με στόχο την μείωση του οικολογικού μας αποτυπώματος (carbon footprint) για την δημιουργία μιας πιο δίκαιης και οικολογικής κοινωνίας.

Εστιάζοντας στο ζήτημα της ενέργειας, αντιλαμβανόμαστε πως τα ορυκτά καύσιμα έχουν αποτελέσει μια από τις κυρίαρχες κινητήριες δυνάμεις πίσω από την ανάπτυξη της οικονομίας. Συγκεκριμένα, η αφθονία σε φθηνά και προσβάσιμα ορυκτά καύσιμα όπως το πετρέλαιο. Την τελευταία δεκαετία όμως τα φθηνά ορυκτά καύσιμα γίνονται δυσεύρετα αφού το κόστος εξόρυξης αυξάνεται. Αυτό, ωφελείται σε ένα βαθμό στο ότι οι ήδη υπάρχουσες πηγές ή έχουν εξαντληθεί ή έχουν ξεπεράσει το σημείο μέγιστης παραγωγής (peak oil), ενώ νέες τοποθεσίες άντλησης πετρελαίου είναι τεχνικά πιο περίπλοκες άρα και πιο δαπανηρές. Επιπλέον, οι αστάθμητες γεωπολιτικές ανακατατάξεις όπως οι πόλεμοι για το πετρέλαιο στην Μέση Ανατολή, κάνουν την πρόσβαση σε παραδοσιακές πηγές ανασφαλή και ακριβή.

Λαμβάνοντας όμως υπόψιν το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής, οι πολιτικές αποφάσεις που χρειάζεται να παρθούν άμεσα για την μείωση των πιθανοτήτων μιας ανεξέλεγκτης αποσταθεροποίησης του κλίματος, όπως αυτές που προτείνονται από την Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC) [2], θέτουν όρια στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό έχει σαν συνέπεια τον αναγκαίο έλεγχο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίμων όπως είναι το πετρέλαιο, αλλά και ο λιγνίτης και το φυσικό αέριο.

Κατά συνέπεια, και σαν επακόλουθο της αμφισβήτησης της μεγέθυνσης της οικονομίας και του σύγχρονου φαντασιακού, προκύπτει μια θεμελιώδης αμφισβήτηση των αντιλήψεων για την παραγωγή, την μεταφορά και την κατανάλωση/χρήση ενέργειας. Συγκεκριμένα, για την κοινωνική οργάνωση της παραγωγής και της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, είναι επιτακτική η μετάβαση σε εναλλακτικές τεχνολογίες όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα συστήματα διεσπαρμένης παραγωγής που μπορούν να δώσουν ορισμένες άμεσα αναγκαίες λύσεις και, υπό προϋποθέσεις, να συμπορευθούν με το κίνημα της απο-ανάπτυξης.

Η μετάβαση της παραγωγής ενέργειας από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές και πως μπορεί αυτό να πραγματοποιηθεί με κοινωνικά δίκαιο τρόπο σε παγκόσμια κλίμακα, είναι μια πρόκληση. Η μείωση της κλίμακας του ζητήματος σε κοινοτικό επίπεδο και η χρήση μιας ολιστικής προσέγγισης από τα κάτω προς τα πάνω, που θα συμπεριλαμβάνει οικονομικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και τεχνολογικούς παράγοντες στην μικρο-κλίμακα, είναι ένας πιθανός τρόπος να επιτευχθεί κάτι τέτοιο. Επαναπροσδιορίζοντας ως βασικό κέντρο πολιτικών αποφάσεων και κοινωνικού διαλόγου την “κοινότητα”, οι ανάγκες των ίδιων των κατοίκων μπορούν να αναδυθούν και να διαμορφωθούν με βάση τις τοπικές ιδιαιτερότητες αλλά και με βάση υπερτοπικά ζητήματα.

Εδώ βέβαια χρειάζεται να γίνει ένας ξεκάθαρος διαχωρισμός όταν αναφερόμαστε σε κοινότητες στον παγκόσμιο Νότο και σε κοινότητες στον παγκόσμιο Βορρά. Πρώτον, το κλιματικό χρέος του Βορρά προς τον Νότο πρέπει να ληφθεί υπόψιν καθώς το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έχουν παραχθεί για την ευμάρεια του βιομηχανικά ανεπτυγμένου Βορρά. Πρέπει όμως να γίνει σαφές πως το μεγαλύτερο μέρος αυτού του χρέους συγκεντρώνετε στα χέρια μιας οικονομικής ολιγαρχίας που έχει συσσωρεύσει πλούτο από αυτή την διαδικασία και από εκεί θα χρειαστεί να προέλθουν οι πόροι για την αποπληρωμή του. Δεύτερον, η ικανοποίηση των βασικών συνθηκών διαβίωσης πρέπει να είναι δικαίωμα όλων, κάτι που συμπεριλαμβάνει και την πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια για τα 1.6 δισεκατομμύρια ανθρώπων σε όλο τον κόσμο που δεν έχουν άμεση πρόσβαση σε αυτήν και τους αναρίθμητους ανθρώπους με περιορισμένη και ανεπαρκή πρόσβαση σε ηλεκτρισμό. Από αυτή την σκοπιά αναδύονται δύο κεντρικά ζητήματα. Η μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για κοινότητες που ήδη έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια και η πρόσβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για κοινότητες που δεν έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρισμό.

Χαρακτηριστικές περιπτώσεις στον Βορρά που έχει μειωθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και οι συν επακόλουθοι ρύποι, με την χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε κοινοτικό επίπεδο, είναι τα παραδείγματα των συνεταιρισμών αιολικής ενέργειας στην Δανία (όπως οι πρωτοβουλίες του Nordic Folkecenter [3]) και στην Γερμανία, όπου κωμοπόλεις και χωριά παράγουν τοπικά την ενέργεια που καταναλώνουν και ταυτόχρονα ενισχύουν την τοπική οικονομία δημιουργώντας τοπική βιοτεχνία, θέσεις εργασίας και επιπλέον έσοδα από την πώληση της περίσσιας ενέργειας στο δίκτυο. Επίσης χαρακτηριστικές είναι οι προσπάθειες ηλεκτροδότησης της υπαίθρου στον Νότο, όπου τοπικά παραγόμενες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όπως μικρά υδροηλεκτρικά, μικρές ανεμογεννήτριες, αλλά και φωτοβολταϊκά, ηλεκτροδοτούν κοινότητες μακριά από το δίκτυο, όπου τα συστήματα είναι συλλογική ιδιοκτησία της κοινότητας και εγκαθίστανται και συντηρούνται από τοπικές βιοτεχνίες, ενισχύοντας έτσι την τοπική οικονομία σε μικρή κλίμακα (χαρακτηριστικό παράδειγμα το Barefoot College [4] στην Ινδία που εκπαιδεύει γυναίκες στην εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών συστημάτων).

Εστιάζοντας στην τεχνολογική πλευρά μιας δίκαιης μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και εξετάζοντας την αλληλεπίδραση της τεχνολογίας με την καθημερινότητα της κοινοτικής ζωής, μπορεί κανείς να προσεγγίσει την έννοια της κατάλληλης (appropriate technology [5]) ή της ενδιάμεσης (intermediate technology) τεχνολογίας. Η “κατάλληλη τεχνολογία” περιγράφει περισσότερο μια διαδικασία παρά μια συγκεκριμένη τεχνολογία, μια διαδικασία μέσα από την οποία μπορούν να ενδυναμωθούν οι ίδιες οι κοινότητες έτσι ώστε να αναπτύξουν τις υλικές και μη προϋποθέσεις, σύμφωνα με τις οποίες θα παράξουν οι ίδιες την ζητούμενη τεχνολογία, σύμφωνα με την δική τους αντίληψη για την ανάπτυξη. Αυτή η διαδικασία συνήθως προϋποθέτει την μεταφορά κατάλληλης τεχνογνωσίας μέσω σεμιναρίων, εκπαιδευτικών κέντρων ή/και εγχειριδίων. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι και τα εγχειρίδια κατασκευής μικρών ανεμογεννητριών του Hugh Piggott [6] που χρησιμοποιούμε στο εργαστήριο αυτοδιαχείρισης της ενέργειας. Αυτά τα εγχειρίδια ενδυναμώνουν ανθρώπους και κοινότητες σε όλο τον κόσμο να πάρουν στα χέρια τους την μικρής κλίμακας παραγωγή ενέργειας από τον άνεμο.

Για να μπορέσει όμως να αναπτυχθεί μια διαδικασία σαν και αυτή, η δυνατότητα ανταλλαγής τεχνολογικών καινοτομιών ελεύθερα, χωρίς πατέντες, και η συλλογική δυνατότητα ανάπτυξής τους, είναι κομβικά ζητήματα. Η τεχνολογία “ανοιχτού κώδικα”, που παίρνει το όνομά της από το επιτυχημένο παράδειγμα του λογισμικού Linux και των λεγόμενων λογισμικών “ανοιχτού κώδικα” (open source software), είναι ένα ελεύθερο εργαλείο στα χέρια μιας παγκόσμιας κοινότητας σχεδιαστών και ταυτόχρονα μια κουλτούρα προσφοράς που μπορεί να πλαισιώσει τις προσπάθειες “κατάλληλης τεχνολογίας”. Μία τέτοια προσπάθεια που τώρα ξεκινάει είναι η μη-κερδοσκοπική Onawi [7] που προσπαθεί να δημιουργήσει μια βιβλιοθήκη τεχνολογίας ανοιχτού κώδικά για ανεμογεννήτριες μεσαίου μεγέθους 150kW.

Προσπαθώντας λοιπόν να γειώσουμε στο εδώ και στο τώρα της καθημερινότητάς μας, τους παραπάνω προβληματισμούς σχετικά με το ζήτημα της ενέργειας, ξεκινάμε να πράξουμε αυτό που μας αναλογεί σύμφωνα με αυτό που επιβάλουν οι καιροί, την ανάγκη για κοινωνική δικαιοσύνη και οικολογία. Όλα είναι κομμάτι μιας διαδικασίας την οποία ανακαλύπτουμε σταδιακά. Αρχικά, η ενεργή και η άμεση συμμετοχή μας στα κοινά είναι ο μόνος τρόπος για να διασφαλίσουμε τα συμφέροντά και τις αξίες μας απέναντι στην άρχουσα τάξη που δεν θέλει να αλλάξουμε πορεία για να διατηρήσει την κερδοφορία της.

Τι σημαίνει αλλάζουμε πορεία; Σημαίνει τη μείωση του οικολογικού μας αποτυπώματος που θα αφήσει περιθώρια και σε άλλους κατοίκους αυτού του πλανήτη να αποκτήσουν τα αναγκαία για μια αξιοπρεπή διαβίωση. Η μείωση της κατανάλωσης ρυπογόνων μορφών ενέργειας είναι ένας τρόπος. Σημαίνει την τοπική, οικιακή ή κοινοτική, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Ένα οικιακό ή κοινοτικό σύστημα με ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά είναι ένας τρόπος. Σημαίνει την συνειδητοποίηση των ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας που μπορούν να παραχθούν τοπικά και σε μικρή, διαχειρίσιμη από εμάς, κλίμακα και τον εναρμονισμό των αναγκών μας με βάση αυτές. Ζώντας μαζί με ένα σύστημα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί κανείς να συνειδητοποιήσει κάτι τέτοιο. Σημαίνει την δυνατότητα ελεύθερης πρόσβασης σε σχετικές τεχνολογίες όπως τα μικρά υδροηλεκτρικά, οι μικρές ανεμογεννήτριες, τα φωτοβολταϊκά πλαίσια κ.α. Κατασκευάζοντας μια ανεμογεννήτρια “ανοιχτού κώδικά” συνεισφέρουμε σε αυτή την διαδικασία. Με λίγα λόγια, αλλαγή πορείας σημαίνει την άμεση εμπλοκή μας στην διαδικασία παραγωγής ενέργειας…

Πηγές και χρήσιμη βιβλιογραφία:

[1] Σέρζ Λατούς – Το στοίχημα της απο-ανάπτυξης

[2] IPCC – www.ipcc.ch

[3] Nordic Folkecenter for renewable energy – www.folkecenter.net

[4] Barefoot college – www.barefootcollege.org

[5] Village Earth – http://villageearth.org/appropriate-technology

[6] Hugh Piggott’s blog – www.scoraigwind.co.uk

[7] Onawi Open renewables – www.onawi.org